Ndonjëherë humbësit kujtohen edhe më shumë se fituesit. Në historinë e Kupës së Botës ka pasur shumë ekipe të mëdha që nuk kanë arritur kurrë të fitojnë trofeun kryesor, por kjo nuk do të thotë që madhështia e tyre është harruar.
Sot kujtojmë pesë nga ekipet më të forta kombëtare që nuk fituan kurrë Kupën e Botës.
5.Portugalia – viti 1966
Portugalia ka pasur disa breza që mund të quhen me siguri “të arta”. Ishte skuadra plot yje e viteve 1990, finalistët e Euro 2004, fituesit e Euro 2016. Dhe tani Selecao ka gjithashtu një grup të fortë lojtarësh, por 60 vjet më parë kjo ishte një nga ekipet më të mira në botë.
Në filli të viteve 1960, Benfica i mundi radhazi Barcelonën dhe Real Madridin në finalet e Kupës së Evropës. Nga viti 1960 deri në vitin 1965, “Shqiponjat” humbën vetëm një finale të Kupës së Evropës dhe më pas luajtën një tjetër finale kundër Manchester United në vitin 1968. Ekipi brilant i ndërtuar nga hungarezi Bela Guttmann ishte një nga më të fortët në futbollin evropian në vitet 1960 dhe, nëse nuk do të ishte për “mallkimin” e tij, mund të kishte fituar edhe më shumë trofe me “Veshë të Mëdhenj”.
Pa dyshim, ishte Benfica ajo që formoi bërthamën e ekipit kombëtar: Eusebio, Antonio Simoes, Jose Augusto dhe Jose Torres përbënin një katërshe sulmuese fenomenale. Në qendër të fushës luante kapiteni i Benficës dhe i ekipit kombëtar, Mario Coluna, i njohur me nofkën “Përbindëshi i Shenjtë” – kështu quheshin aktorët e mëdhenj në teatër.
Në vitin 1966, ishte Portugalia ajo që shënoi më shumë gola në turne – 17, dhe i madhi Eusebio shënoi nëntë herë. Ishte paraqitja e parë e Portugalisë në Kupën e Botës dhe menjëherë një sensacion. Ekipi përfundoi i pari në grup, duke mposhtur Brazilin 3-1.
Në çerekfinale ata luajtën ndeshjen e famshme kundër Koresë së Veriut, duke fituar 5-3 pasi ishin 0-3 disavantazh në 25 minutat e para. Në gjysmëfinale, portugezët humbën ndaj vendasve, Anglisë.
“Ishte veçanërisht e vështirë të kaloja humbjen nga Anglia në gjysmëfinale. Ende nuk jam rikuperuar prej saj. E kujtoj shumë shpesh atë ndeshje. Dhe çdo herë zemra më del nga kraharori”, pranoi Eusebio në vitin 2010.
Cristiano Ronaldo krahasohej shpesh me Eusebion, por një herë, pasi Cristiano kishte thyer rekordin e tij të golashënuesve në ekipin kombëtar, Eusebio tha: “Krahasime të tilla janë të gabuara. Nuk mund ta krahasosh shënimin tim me atë të Cristiano Ronaldos. Unë shënova 41 gola në 60 ndeshje, dhe Ronaldo ka luajtur më shumë se 100 ndeshje. Përveç kësaj, sot ekipet kombëtare luajnë një numër ndeshjesh shumë më të lehta. Unë nuk kam luajtur kurrë kundër Lihtenshtajnit apo Azerbajxhanit. Krahasime të tilla më mërzisin. Janë gjëra të ndryshme”.
4. Austria – viti 1934
Ka ekipe që bëhen legjenda falë një brezi futbollistësh të fortë në fushë, dhe ka ekipe që e ndryshojnë vetë lojën. Në maj të vitit 1931, Austria e mundi Gjermaninë në Berlin me rezultatin 6-0 dhe mori nofkën e tyre — Wunderteam ‘Ekipi i Mrekullive’.
Austriakët treguan një qasje thelbësisht të re ndaj lojës, të cilën disa e quajtën ‘stili i Danubit’ dhe të tjerë ‘dantella vjeneze’. Por në thelb askush në botë nuk luajti më mirë se ata në atë kohë. Edhe humbja 4-3 nga Anglia tregoi se austriakët ishin superiorë taktikisht dhe teknikisht, dhe britanikët i mposhtën ata vetëm nëpërmjet fuqisë fizike.
Trajneri Hugo Meisl ishte ajo që tani do të quhej vizionar. Ai themeloi një nga turnetë e parë ndërkombëtarë të klubeve, Kupën Mitropa, dinte tetë gjuhë dhe ishte ekonomist.
“Të 11 lojtarët duhet të lëvizin vazhdimisht në mënyrë që ta privojnë kundërshtarin nga mundësia për të hamendësuar qëllimet e tij. Edhe në qendër të fushës, duke përparuar drejt kundërshtarit, duhet menjëherë të kalojë topin në hapësirën e lirë, ku një lojtar sulmues duhet të jetë duke vrapuar tashmë. Sistemi ynë… Shkurt, ne nuk kemi sistem. Inteligjenca, shpejtësia dhe surpriza janë faktorët e suksesit”, – kjo ishte filozofia e tij që në vitet 1930, dhe ende tingëllon e rëndësishme sot.
Udhëheqësi i asaj skuadre ishte Matthias Sindelar : “Është sikur të ketë tru në këmbë, dhe ndërsa vrapon, krijon gjëra të paimagjinueshme”, shkruanin gazetat vjeneze. Sindelar, Josef Smistik dhe Walter Nausch i sollën në jetë idetë revolucionare në fushë.
Në 14 ndeshje të luajtura nga prilli 1931 deri në dhjetor 1932, skuadra nuk pësoi asnjë humbje të vetme, duke shkatërruar kundërshtarët e saj. Në vitin 1932, ata mundën Italinë në finalen e Kupës së Evropës Qendrore. Përpara Kupës së Botës 1934, austriakët po i shkatërronin të gjithë kundërshtarët e tyre dhe shkatërrimi 8-2 i Hungarisë së fuqishme tregoi se kjo skuadër nuk kishte të barabartë.
Në vitin 1933, ata arritën të shtonin në ekip sulmuesin brilant çek Josef Bican. Trajneri Meisl e çoi kombëtaren e tij në Kupën e Botës 1934 në Itali si një nga favoritët kryesorë. Ata me besim kaluan Francën dhe Hungarinë, por u penguan kundër Italisë në gjysmëfinale. Së pari, në kushte të vështira atmosferike, portieri austriak bëri një gabim dhe më pas ndërhyri gjyqtari Ivan Eklind. Ishte ai që drejtoi si gjysmëfinalen ashtu edhe finalen që përfshinte Italinë dhe ndihmoi vendasit të ruanin rezultatin e tyre.
Austria e mundur humbi ndeshjen për vendin e tretë ndaj Gjermanisë. Ata fituan gjithashtu medaljen e argjendtë në Lojërat Olimpike të vitit 1936, por pas ‘Anschluss’ të vitit 1938, ‘Wunderteam’ pushoi së ekzistuari.
Sindelar refuzoi të luante për Rajhun e Tretë dhe në vitin 1939 vdiq në rrethana misterioze së bashku me të dashurën e tij hebreje. Pothuajse 20,000 vjenezë morën pjesë në funeralin e tij.
3. Brazili – viti 1982
Disa mund të thonë se ekipet e viteve 1998 dhe 2006 ishin më të mbushura me yje, por bërthama e këtyre ekipeve fitoi një Kupë Bote, dhe disa e bënë dy herë. Megjithatë, Brazili i shkëlqyer i Tele Santanas nuk e ngriti kurrë trofeun dhe as nuk arriti në finale, megjithatë ata konsiderohen me të drejtë si një nga ekipet më spektakolare në historinë e Kupës së Botës – ndoshta në të gjithë futbollin.
Në vitin 1979, trajneri me nofkën “Mësuesi” mori drejtimin e ekipit kombëtar të Brazilit. Nëse ka trajnerë që përqendrohen te lojtarët dhe jo te filozofia taktike, Santana ishte një prej tyre. Ai besonte se duhej t’i bashkonte të gjithë lojtarët më të mirë të vendit në një skuadër, dhe ata do të dinin vetë se si të luanin më mirë. “Ju jeni futbollistët më të mirë në Brazil. Njihuni me njëri-tjetrin në lojë”.
Për Kupën e Botës 1982 në Spanjë, ‘Mësuesi’ mori një skuadër pa një mesfushor të krahut të djathtë, sepse nuk kishte lojtarë mjaftueshëm të fortë në atë pozicion, ndërsa në zona të tjera kishte. “Nëse do të kisha një lojtar si Garrincha në të djathtë, sigurisht që ai do të luante. Por vetëm më të mirët dalin në fushë për mua”, u tha Santana kritikëve të tij.
Por pse të shqetësohesh për një mesfushor të krahut të djathtë kur në qendër ke Zicon, Falcaon, Cerezon dhe Sokratesin? Ata jo vetëm që luanin futboll dominues – ata përpiqeshin ta bënin gjithçka sa më bukur të ishte e mundur. Santana u bë një nga ithtarët kryesorë të filozofisë braziliane të Joga Bonito (‘Loja e Bukur’) dhe i pëlqente të përsëriste: “Futbolli pa një gjuajtje në portë është sabotim, jo art!”.
Në prag të Kupës së Botës 1982, Brazili shkoi në një turne evropian, duke u përballur me Gjermaninë, Francën dhe Anglinë. Ata mundën Anglinë 1-0 falë një goditjeje të saktë nga Zico. Më pas brazilianët mposhtën me besim Francën 3-1. Ndeshja më e vështirë ishte kundër Gjermanisë, të cilën Brazili e fitoi gjithashtu 2-1.
“Jemi gati të përballemi me çdo taktikë mbrojtëse. Do të përgjigjemi, si gjithmonë: do të shkojmë përpara dhe do të shënojmë”, tha Santana.
Në fazën e parë të grupeve, ata fituan të tre ndeshjet, duke shënuar 10 gola dhe duke pësuar vetëm dy. Në ndeshjen e tyre të parë të fazës së dytë të grupeve, ata i shkatërruan rivalët e tyre kryesorë dhe kampionët në fuqi të botës, Argjentinën. Për të arritur në gjysmëfinale, atyre u duhej vetëm një barazim kundër Italisë, e cila kishte pasur vështirësi në sulm gjatë gjithë turneut.
Në një ndeshje dramatike në të cilën Selecao u vu dy herë në disavantazh, fitorja u shkoi italianëve më pragmatikë dhe Santana u detyrua të fliste për stilin.
“Në Kupën e Botës, vetë suksesi është shumë më pak i rëndësishëm sesa demonstrimi i futbollit më të mirë. Kupa e Botës është një spektakël! Çdo humbje është e neveritshme – ata do t’ju fajësojnë, pavarësisht se si keni luajtur dhe cilat kanë qenë rrethanat. Pra, është më mirë të sulmoni – atëherë nuk do të ndihet aq e neveritshëm “, tha trajneri. Në shtëpi ata u pritën si heronj.
Pas kësaj, ai dha dorëheqjen, megjithëse u rikthye para Kupës së Botës 1986 – por ajo skuadër ishte vetëm një hije e zbehtë e ekipit të mbushur me yje. Lëndimi i Zicos dhe skandalet e brendshme nuk i lanë Brazilit asnjë shans për të garuar përsëri për Kupën e Botës.
2.Holanda – viti 1974
Pak fitues të Kupës së Botës kanë pasur aq shumë të shkruara dhe të thëna për ta sa Holanda në Kupën e Botës 1974. ‘Futbolli total’, ‘Holandezë fluturues’, ‘Flaka portokalli’ – këto janë vetëm disa nga termat dhe etiketat e lëna pas nga ekipi i Rinus Michels.
Duhet thënë se në fillim dhe në mesin e shekullit të 20-të, Holanda nuk konsiderohej fare një vend futbolli. Hungarezët, çekët dhe sllovakët, jugosllavët dhe madje edhe BRSS-ja shiheshin si favoritë shumë më të mëdhenj për turne sesa Holanda.
Megjithatë, nga fundi i viteve 1960 situata filloi të ndryshonte. Në vitin 1970, Feyenoordi, i trajnuar nga austriaku Ernst Happel, i cili ishte rritur me shembujt më të mirë të Wunderteam, fitoi Kupën e Evropës. Ky ishte përparimi i parë i rëndësishëm për futbollin e vendit të tulipanëve. Nga ai Feyenoord fitimtar, Wim Jansen dhe Wim van Hanegem ishin lojtarë të rëndësishëm në vitin 1974. Por bërthama ishte ende nga Amsterdami.
Vitin tjetër, Ajaxi i Michels fitoi Kupën e Evropës dhe më pas e bëri këtë edhe dy herë të tjera. Për katër sezone radhazi, trofeu kryesor evropian mbeti në Holandë. Një brez i shkëlqyer po formohej atje, ylli kryesor i të cilit, sigurisht, ishte Johan Cruyff.
Mund të duket e çuditshme tani, por para vitit 1974, “Portokallinjtë” kishin luajtur për herë të fundit në një Kupë Bote në vitin 1938. Megjithatë, këtë herë mrekullitë priteshin prej tyre, edhe pse në kualifikuese kishin përfunduar mbi Belgjikën vetëm për shkak të diferencës së golave. Ekipi u udhëhoq në turne nga trajneri çek Frantisek Fadrhonc, por në Holandë vendosën që ai nuk do të ishte i aftë për një Kupë Bote, kështu që Rinus Michels, i cili në të njëjtën kohë stërviste Barcelonën, u emërua trajner kryesor. Lojtarët donin ta mbanin Frantisekun, kështu që ai u bë asistent i “gjeneralit” Michels.
“Një ekip fiton vetëm kur ka topin”, tha trajneri i cili më në fund formësoi konceptin e futbollit total. “Futbolli total është shumë i thjeshtë. Ju u jepni lojtarëve liri: të mendimit, të pasimeve, të lëvizjes. Por kjo liri kërkon nga secili prej tyre angazhim total në çdo metër të fushës. Nga të gjithë – madje edhe nga portieri, i cili duhet të mbulojë mbrojtësit. Vetëm nëse plotësohet ky kusht mund të mbështeteni në sukses”, tha Michels.
Në vetë turneun, skuadra e tij e bëri të gjithë botën të binte në dashuri me të. Në fazën e parë të grupeve, holandezët mundën Uruguain dhe Bullgarinë dhe barazuan me Suedinë. Në fazën e dytë, ata shkatërruan Argjentinën (4-0), mundën Gjermaninë Lindore (2-0) dhe Brazilin (2-0). Cruyff, Neeskens dhe Johnny Rep thjesht i shkatërruan kundërshtarët e tyre.
Në finale, megjithatë, vendasit nga Gjermania Perëndimore u treguan shumë të fortë. Duke pësuar gol të parët, ata jo vetëm që barazuan, por shënuan edhe golin e fitores. Franz Beckenbauer doli fitues në duelin e tij personal me Johan Cruyff.
“Ne donim t’i tallnim gjermanët. Nuk e menduam me vetëdije, por në thelb kjo është ajo që po bënim. Harruam të shënonim golin e dytë”, tha sulmuesi holandez Johnny Rep për finalen.
Michels fitoi Euro 1988, por skuadra brilante e viteve 1970 humbi edhe finalen e radhës të Kupës së Botës, kundër Argjentinës.
1.Hungaria – viti 1954
Ky ishte ndoshta ekipi më i fortë i epokës ‘bardh e zi’. Ja vetëm disa shifra për të kuptuar madhështinë e Aranycsapat (‘Ekipi i Artë’).
Më shumë gola në një turne të vetëm – 27 gola dhe mesatarja më e lartë e golave për ndeshje – 5.4 gola. Fitorja 9-0 ndaj Koresë së Jugut është ende një nga diferencat rekord për një ndeshje të vetme. Sandor Kocsis është lojtari i vetëm në historinë e Kupës së Botës që ka shënuar nga dy gola në katër ndeshje radhazi.
Që nga fillimi i shekullit të 20-të, Hungaria ishte një nga vendet kryesore të futbollit në botë. Atje kishte lojtarë dhe trajnerë yje që u përhapën gradualisht në të gjithë Evropën. Hungarezët zhvilluan futbollin nga SHBA-ja në Argjentinë. Trajneri i madh Bela Guttmann punoi në Nju Jork, Sao Paulo, Lisbonë, Milano, Montevideo, Athinë dhe disa vende të tjera.
Në vitin 1938, Hungaria humbi finalen ndaj Italisë, por pas Luftës së Dytë Botërore u rrit një brez i ri që ishte edhe më i talentuar se ai i mëparshmi. Në të njëjtën kohë, një faktor i rëndësishëm ishte se autoritetet socialiste, të cilat erdhën në Hungari nën ndikimin e BRSS-së, shtetëzuan klubet e futbollit, të cilat tani i përkisnin ministrive të ndryshme. Kjo ia bëri më të lehtë trajnerit Gusztav Sebes ndërtimin e ekipit kombëtar, pasi lojtarët kryesorë u mblodhën në klubet bazë Honved dhe MTK dhe u ndalohej të lëviznin jashtë vendit.
Në vitin 1949, Laszlo Kubala – shoku më i mirë i Kocsis – ia mbathi. Është e vështirë të imagjinohet se sa i fortë do të kishte qenë ‘Aranycsapat’ nëse ai futbollist legjendar i Barcelonës do të kishte luajtur edhe për ta. Vetë Kocsis, Puskas, Czibor dhe yje të tjerë do të transferoheshin në Evropë vetëm pas vitit 1956.
Në ndeshjet zyrtare, ‘Aranycsapat’ nuk humbi nga qershori i vitit 1950 deri në korrik të vitit 1954, kur u zhvillua finalja e Kupës së Botës në Bernë. Pika kulmore ishin ndeshjet kundër Anglisë, kur në vitin 1953 Hungaria u bë skuadra e parë jo-britanike që mundi Anglinë jashtë fushe (6-3). Britanikët kërkuan një revansh dhe pësuan poshtërimin më të keq në historinë e tyre: një humbje 1-7 nga Hungaria. Atëherë nuk kishte dyshim se kush ishte skuadra më e fortë në botë.
Kjo fitore e fortë ndodhi një muaj para Kupës së Botës, kështu që dukej se hungarezëve u duhej vetëm të mbërrinin në Zvicër dhe të siguronin zyrtarisht titullin. Ndeshja e parë kundër Koresë së Jugut, fitore 9-0, pastaj Gjermania 8-3, kundërshtarët e radhës Brazili në çerekfinale. Nënkampionët e Kupës së Botës së mëparshme u shkatërruan 4-2.
Në gjysmëfinale doli kampioni në fuqi i botës, Uruguai. Për herë të parë, skuadra e Sebes u vu vërtet në provë, por dy golat e Kocsis në kohën shtesë e zgjidhën situatën duke fituar 4-2. Uruguai nuk kishte humbur në një turne të nivelit të lartë për 30 vjet, që nga Lojërat Olimpike të vitit 1924, por Hungaria u bë skuadra e parë jo-amerikane që i mundi ata.
Pastaj erdhi “Mrekullia e Bernës” – hungarezët ishin 2-0 përpara në minutën e tetë, por humbën 2-3. Kjo humbje dha shkas për dhjetëra teori konspiracioni. Stacioni në Budapest u shkatërrua nga tifozët, ekipi u fsheh nga njerëzit. Pas Kryengritjes Hungareze, ekipi praktikisht pushoi së ekzistuari dhe Puskas, Czibor dhe Kocsis u shpallën tradhtarë për qëndrimin në Spanjë. /Kampionet/
